De Raad van State is meer dan leverancier van verplichte wetgevingsadviezen en uitspraken in bestuursgeschillen. In de geschiedenis van de Raad, een van de oudste staatsinstellingen van Nederland, heeft de samenhang en de kwaliteit van het openbaar bestuur altijd centraal gestaan. Door de ontwikkeling van de beide deeltaken, advisering en rechtspraak, is die gemeenschappelijke waarde op de achtergrond geraakt. Nadrukkelijker dan tot nu toe zou de Raad als adviseur zijn inzichten in de oorzaken van bureaucratisering met het bestuur kunnen delen. Meer dan nu zou de Raad als bestuursrechter zijn kennis over de oorzaken van bestuursgeschillen aan het bestuur ten goede kunnen laten komen. Wetgever, bestuur en rechter zijn voor de kwaliteit van hun werk van elkaar afhankelijk.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Dit is te lezen in de Algemene Beschouwingen van het Jaarverslag 2006 van de Raad van State. Vice-President Tjeenk Willink geeft hierin zijn jaarlijkse schets van de omgeving waarin de Raad van State zijn taken verricht.
De kwaliteit van het openbaar bestuur kan volgens Tjeenk Willink niet los worden gezien van vier thema’s die hij in zijn Algemene Beschouwingen opnieuw aan de orde stelt: de betekenis van de democratische rechtsstaat, de betekenis van Europa voor Nederland, de betekenis van de Staten-Generaal als institutie en de betekenis van burgerschap.
Hoe werken de beginselen van een democratische rechtsstaat in de praktijk van alledag uit voor de burgers en voor de uitvoerders van publieke diensten? Het is vaak onbekend. Toch zal de kwaliteit van het openbaar bestuur uiteindelijk dááraan worden afgemeten.
De Nederlandse rechtsorde is met de Europese rechtsorde verknoopt. De betekenis van de Europese Unie voor het behoud van de democratische rechtsorde wordt vaak onvoldoende erkend. Toch is de kwaliteit van het Nederlandse openbaar bestuur mede daarvan afhankelijk.
De staatkundige instituties en hun onderlinge verhoudingen bepalen mede de kwaliteit van het openbaar bestuur. Dat geldt in het bijzonder voor de politieke instituties, regering en Staten-Generaal, meer in het bijzonder de Tweede Kamer.
De kwaliteit van het openbaar bestuur en de democratische rechtsstaat wordt tenslotte mede bepaald door de kwaliteit van zijn burgers.
In de afgelopen decennia is de relatie tussen deze vier thema’s en de kwaliteit van het openbaar bestuur nauwelijks gelegd. Het bedrijfsmatig denken stond daaraan in de weg.
Meer regels, meer papier, meer functionarissen zijn het onbedoelde gevolg: bureaucratisering. Omdat niet wordt bereikt wat wel werd beoogd, worden nieuwe en verfijndere beheersmaatregelen getroffen: meer van hetzelfde. Bureaucratische en bedrijfsmatige overwegingen verdringen politieke keuzen en professionele maatstaven. In tegenstelling tot wat wel wordt beweerd, is te weinig geanalyseerd wat de eigen aard van de overheid is en hoe die overheid werkt. Doorbreken van die ontwikkeling vereist een nieuwe verbinding tussen denken en doen, politici en ambtenaren, beleid en uitvoering, inhoudelijke deskundigheid en beheer. Tjeenk Willink formuleert daarvoor een aantal uitgangspunten. Aan het eind van zijn beschouwingen gaat hij nader in op de rol van de Raad van State.
Door zijn betrokkenheid bij wetgeving, bestuur en rechtspraak kan de Raad bijdragen aan de samenhang binnen het staatsbestel. Bijna nergens anders kan de institutionele verbinding tussen wetgeving, bestuur en rechtspraak nog worden gelegd. Reden om niet lichtzinnig tot splitsing van de Raad van State over te gaan, zolang de onpartijdigheid en onafhankelijkheid in beide functies voldoende zijn gegarandeerd.
Zijn verbindende rol kan de Raad vervullen door er zelf voor te zorgen als adviseur en als rechter duidelijk zicht te houden op de beginselen en grenzen van de democratische rechtsstaat.
De inhoudelijke verbinding tussen de drie staatsmachten kan daarnaast duidelijk worden gemaakt door een helder zicht te hebben – en te helpen verschaffen – op de betekenis en de grenzen van de gemeenschappelijke Europese rechtsorde naast de nationale rechtsorde.
De inhoudelijke verbinding tussen wetgeving, bestuur en rechtspraak kan tenslotte zichtbaar worden in de doorwerking van de kennis en ervaring van de Raad van State als adviseur en rechter ten behoeve van de kwaliteit van het openbaar bestuur.
