Commanditaire vennootschap exit

De nieuwe Nederlandse cv wordt uiterst onaantrekkelijk, omdat de aansprakelijkheid van de commandiet wordt uitgebreid. Dat staat haaks op Europese ontwikkelingen, waarin de concurrentie losbarst tussen de aantrekkelijkste rechtsvormen.

Vanaf volgend jaar treedt naar verwachting de nieuwe wet Personenvennootschappen in werking, als opvolger van de huidige maatschap, vennootschap onder firma (vof) en commanditaire vennootschap (cv). In het ontwerp blijft de cv bestaan, met de mogelijkheid te kiezen voor de status van rechtspersoon (cvr). De keuze voor rechtspersoonlijkheid leidt niet tot wijziging van aansprakelijkheid van vennoten. De beherende/besturende vennoten van cv en cvr zijn hoofdelijk voor het geheel aansprakelijk, terwijl de aansprakelijkheid van commandieten is beperkt tot het bedrag van hun inbreng.

In het wetsvoorstel wordt de aansprakelijkheid van commandieten, in vergelijking met het huidig recht, ernstig uitgebreid. Voorgesteld wordt de commandiet hoofdelijk voor het geheel van de schulden van de cv of cvr aansprakelijk te stellen wanneer hij ‘… door zijn handelen een beslissende invloed uitoefent op het optreden van de besturende vennoten namens de vennootschap’. Invoering van deze bepaling betekent het einde voor de Nederlandse cv, die wordt gekenmerkt door een gemiddeld grote invloed van stille vennoten op het vennootschappelijk beleid.

Het daaruit voortvloeiend dreigend verlies van beperkte aansprakelijkheid van commandieten zal oprichters doen uitwijken naar andere organisatievormen, zoals de limited liability partnership (llp), een organisatievorm voor maatschapstructuren met volledige rechtspersoonlijkheid, dus echte beperking van aansprakelijkheid.

De keuze van de wetgever is om verschillende redenen onverklaarbaar. In de rechtspraak van het Europees Hof van Justitie wordt de volledige vrijheid van vestiging van rechtspersonen binnen de Europese Gemeenschap gegarandeerd. Een rechtspersoon opgericht naar het recht van een lidstaat moet zich volstrekt vrij en ongehinderd kunnen vestigen in een andere lidstaat, waarbij het recht van het land van oprichting die rechtspersoon beheerst. Deze rechtspraak leidt tot concurrentiestrijd tussen rechtssystemen waarbij iedere lidstaat het eigen aanbod aan organisatievormen optimaliseert. Men tracht buitenlandse ondernemers te verleiden te kiezen uit dat aanbod en te voorkomen dat eigen ondernemers voor een buitenlandse rechtsvorm kiezen. De onverplicht forse uitbreiding van de aansprakelijkheidspositie van de commandiet, die de Nederlandse cv uiterst onaantrekkelijk maakt, past niet in deze ontwikkeling.

Daarnaast is het essentieel dat je als commandiet, die mede het vermogen van de cv verschaft, invloed kunt uitoefenen op het binnen de vennootschap gevoerde beleid. Zoals aandeelhouders in nv en bv zich in ruime mate met het bestuur van de vennootschap mogen inlaten zonder hun beperkte aansprakelijkheid te verliezen, geldt dat, naar huidig recht, ook voor de commanditaire vennoten.

In het continentaal Europees denken over commanditaire vennootschappen kan de commandiet zich intern uitgebreid bemoeien met het bestuur van de cv zonder volledig aansprakelijk vennoot te worden, zolang naar buiten toe maar niet de indruk wordt gewekt dat hij volledig aansprakelijk vennoot is. Naar huidig recht is daarvan sprake wanneer de naam van de commandiet in de naam van de cv voorkomt, of hij in de zaken van de cv werkzaam is. Zolang dat niet het geval is kan hij zich naar hartenlust met het beleid bemoeien, bijvoorbeeld door het recht te bedingen om beherende vennoten te benoemen of bepaalde besluiten van beherende vennoten aan zijn voorafgaande goedkeuring te onderwerpen, zonder dat zijn beperkte aansprakelijkheidspositie in gevaar komt.

Dit ligt geheel anders in het Angelsaksisch denken over de cv. Limited partners mogen zich in dat model op geen enkele wijze, dus ook niet uitsluitend in het intern verband, met het management van de vennootschap bemoeien, op straffe van het verlies van de beperkte aansprakelijkheid. De Engelse limited partner is dus niet in staat zijn kapitaalparticipatie in de limited partnership te managen, hetgeen ertoe heeft geleid dat deze rechtsvorm aldaar nauwelijks wordt gebruikt.

De in het wetsontwerp gemaakte keuze brengt de Angelsaksische visie op de rol en bevoegdheid van de commanditair vennoot in ons recht en dat is mijns inziens uiterst onaantrekkelijk. Indien men al zou willen vasthouden aan de koppeling tussen (vergaande) puur interne bemoeienis van stille vennoten met het extern bestuur van de cv en verlies van beperkte aansprakelijkheid, is het verstandig te kijken naar federale wetgeving in de VS. Daar geldt het Angelsaksisch uitgangspunt van volledige aansprakelijkheid van commandieten bij deelname aan het management van de limited partnership, maar wordt een lijst van gedragingen uitgeschreven die niet kwalificeren als bestuurshandelingen en dus niet leiden tot aansprakelijkheid. Wanneer de Nederlandse wetgever al de weg wil opgaan van uitbreiding van de aansprakelijkheid van stille vennoten, is het noodzakelijk aan te geven wanneer zich die situatie voordoet. Zo is het denkbaar uitdrukkelijk te bepalen dat commandieten de beperkte aansprakelijkheid verliezen wanneer zij bestuurder zijn van een bv die besturend vennoot van de cv is, of bijvoorbeeld een bepaald pakket aandelen in zo’n bv houden.

Op deze wijze zou de schadelijke invloed van Angelsaksische aansprakelijkheidsnoties op ons recht tenminste beperkt worden en de cv, in een tijd van concurrentie tussen rechtssystemen, niet onnodig om zeep helpen.

Kid Schwarz is hoogleraar Ondernemingsrecht aan de Universiteit van Maastricht en partner bij Berk Accountants & Belastingadviseurs.