Hervormde Gemeenten kunnen niet kiezen of ze al dan niet toetreden tot de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Door het zogenaamde verenigingsbesluit dat de synode van de Nederlandse Hervormde Kerk (NHK) in december 2003 nam, zijn alle gemeenten opgegaan in de fusiekerk PKN.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Dat is de uitkomst van een civiele procedure die 53 hervormde gemeenten tegen de PKN hadden aangespannen. Deze gemeenten konden zich niet vinden in de leer en organisatie van de nieuwe kerk en wilden daarom niet toetreden tot de PKN en hun naam, eigendom van de kerkgebouwen en het kerkelijk vermogen behouden.
De synode van de NHK had echter eerder al besloten dat het niet mogelijk is om als lokale hervormde gemeente buiten de PKN te blijven. Tijdens de voorbereiding op de vorming van de nieuwe kerk werd er in opdracht van de generale synode van de NHK een rapport uitgebracht over de vraag of een hervormde gemeente zich kan afscheiden van de NHK, dan wel als zodanig los van de NHK kan voortbestaan. In het Rapport werd die vraag negatief beantwoord. De synode heeft dit rapport overgenomen en tot de visie van de kerk gemaakt. De door verschillende gemeenten en individuele leden hier tegenin gebrachte bezwaren werden door een interne Generale Commissie voor de behandeling van Bezwaren en Geschillen (GCBG) afgewezen.
Marginale toetsing
De rechtbank heeft de uitspraak van deze kerkelijke rechter – conform het standpunt van de Hoge Raad – slechts marginaal getoetst. Dat wil zeggen: De rechtbank heeft zich beperkt tot de vraag of de beslissing van de GCBG van 12 december 2002 aangaande het Rapport zodanig ernstige gebreken heeft dat de redelijkheid en billijkheid op onaanvaardbare wijze in geding komen indien de Hervormde Gemeenten aan die beslissing gebonden moeten worden geacht.
De rechtbank komt tot de conclusie dat dat niet het geval is. Volgens de kerkelijke rechter blijkt uit de Hervomde Kerkorde – hoewel dit niet expliciet genoemd wordt – dat de kerk een organisatiestructuur (een presbyteriaal-synodaal stelsel) kent die erop neerkomt dat de synode als hoogste orgaan bevoegd is om uitleg te geven aan de Kerkorde. Uit de Kerkorde volgt volgens de synode dat het niet mogelijk is om als individuele gemeenten uit de Hervomde Kerk te stappen. De kerkelijke rechter heeft in haar oordeel het standpunt van de synode bevestigd. Dit oordeel is volgens de rechtbank niet onaanvaardbaar.
Procesbelang
De 53 hervormde gemeenten die deze procedure voeren, maken dus sinds 1 mei 2004 deel uit van de PKN en procederen als onderdeel van de PKN. De rechtbank is daarom van oordeel dat de eiseressen geen procesbelang hebben bij toewijzing van de vorderingen. De leden van de hervormde gemeenten die de procedure in 2004 begonnen, maken nu immers deel uit van Hersteld Hervormde Gemeenten. De Hervormde Gemeenten die nu formeel in het proces zijn betrokken willen juist niet los van de PKN verdergaan. ,,De constatering moet (..) zijn dat het niet de belangen van de eiseressen zijn die in deze procedure aan de orde zijn’’, aldus de rechtbank. De vorderingen worden daarom afgewezen. De rechtbank benadrukt dat daarmee niet gezegd is dat met dit geschil geen grote conflicterende belangen zijn gemoeid.
Zorgplicht
Een groep van 29 Hersteld Hervormde Gemeenten hebben in dezelfde procedure een vordering ingediend voor het geval de vorderingen van de Hervormde Gemeenten niet zouden slagen. Deze vorderingen berusten op de stelling dat de PKN een bijzondere zorgplicht heeft tegen diegenen die de NHK niet in de PKN hebben willen volgen en dat de PKN deze zorgplicht heeft geschonden.
De rechtbank verklaart de 29 Hersteld Hervomde Gemeenten niet-ontvankelijk, omdat zij met deze kwestie niet eerst naar de kerkelijke rechter zijn gestapt. De Hersteld Hervomde Gemeenten moeten eerst bij de kerkelijke rechter aankloppen en kunnen daarna eventueel bij de burgerlijke rechter terecht.
