Is de drastische verhoging van de griffierechten, waardoor procederen voor veel mensen te duur wordt, nog tegen te houden? Deelnemers aan een debat bij het Amsterdamse gerechtshof op 9 maart hopen het vurig. In hun ogen is beperking van de toegang tot de rechter niet alleen slecht voor burgers en bedrijven, maar ook voor de rechtsontwikkeling en het democratisch gehalte van de samenleving.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
De grote zaal van het gerechthof barst op 9 maart bijna uit zijn voegen. Vertegenwoordigers van de wetenschap, politiek, rechterlijke macht en aanverwante organisaties willen nog één keer duidelijk maken dat de kabinetsplannen voor flink hogere griffierechten een ramp voor de samenleving zijn.
Tientjes
In plaats van een paar tientjes zijn burgers straks honderden euro’s kwijt als ze een overheidsbesluit bij de rechter willen aanvechten. Voor rechtszaken tussen burgers of bedrijven moet nog dieper in de buidel worden getast; particulieren kunnen zomaar een paar duizend euro kwijt zijn en bedrijven zelfs maximaal 2,5 ton, voor een proces met een hoge inzet. Ook mensen die voor de rechter worden gedaagd, kunnen voor hoge kosten komen te staan.
Schade
“Verhoging van de griffierechten levert een besparing van 170 miloen op en de daaruit voortvloeiende vermindering van het aantal rechtszaken nog eens 70 miljoen”, berekent Eddy Bauw, hoogleraar rechtspleging aan de Universiteit van Amsterdam en hoofd juridische kwaliteit bij de Raad voor de rechtspraak. Die winst weegt niet op tegen de schade die de wetswijziging veroorzaakt, vinden de aanwezigen. Veel zaken zullen immers niet meer voor de rechter worden gebracht, waardoor conflicten niet worden opgelost en de kans toeneemt dat mensen het recht in eigen hand nemen. Bovendien zetten de hoge kosten mensen met weinig geld op een achterstand en maken ze het vestigingsklimaat voor bedrijven minder aantrekkelijk.
Parkeerbon
“Om een parkeerbon van veertig euro aan te vechten, moet je 250 euro aan griffierechten betalen”, illustreert Arnold van Amsterdam, plaatsvervangend ombudsman in Amsterdam, de toekomstige gang van zaken. “De drempel wordt dan veel te hoog.” Toch is het belangrijk dat zulke eenvoudige zaken worden beoordeeld, zegt een rechter uit Den Haag. “Mensen voelen zich echt gepakt als ze onterecht een bon krijgen. En zulke zaken leveren relevante jurisprudentie op, waar overheidsdiensten in het vervolg rekening mee houden.”
Zonder beroepsmogelijkheid bij de rechtbank zullen bestuursorganen gemakzuchtig omspringen met bezwaarschriften van burgers, vreest raadsheer Paul Goes van het Amsterdamse gerechtshof. Er wordt nu al niet altijd even zorgvuldig met hun belangen omgesprongen. “In drie van de vier beroepszaken over de WOZ krijgt Amsterdam geen gelijk”, weet gemeentelijk ombudsman Ulco van de Pol.
Vijf procent
Wat de sprekers het meest steekt, is de willekeur die ten grondslag ligt aan het bezuinigingsplan. Het aantal rechtszaken terugdringen kan zinvol zijn als er te veel wordt geprocedeerd, maar daar is geen sprake van. “Uit onderzoek blijkt dat slechts vijf procent van de conlicten de rechter haalt”, zegt Bauw. “Maar als we protesteren tegen dit wetsontwerp, is het antwoord: haal het dan maar ergens anders vandaan”, zegt Leendert Verheij, president van het Amsterdamse gerechtshof. “Een politieke afweging over de griffierechten is nooit gemaakt. Intussen is het getal heilig geworden. Die 240 miljoen moet er komen. De inhoudelijke discussie over de rechtspraak dreigt het kind van de rekening te worden.”
Handschoen
De Rechtspraak had die handschoen zelf wel eens mogen oppakken, vindt hoogleraar privaatrecht Maurits Barendrecht (Universiteit van Tilburg), gespecialiseerd in nieuwe methoden voor conflictoplossing. Tijdige innovatie had een hoop problemen kunnen voorkomen, denkt hij. Barendrecht: “Waarom zitten we alleen maar te schieten op een plan dat een paar mensen op een achternamiddag in elkaar hebben geflanst? We hadden allang nieuwe procedures kunnen hebben die beter aansluiten op de behoeften van de mensen en veel minder tijd kosten. Wacht niet op de overheid, maar neem zelf de verantwoordelijkheid. Als de rechter in zijn kracht staat en duidelijk maakt hoe belangrijk hij is voor de samenleving, is financiering geen enkel probleem.”
Botte bijl
Aan innovatie is binnen de rechtspraak geen gebrek, vinden de magistraten. Hier wordt geëxperimenteerd met op maat gesneden procedures, daar met digitale rechtspraak of met snelle kort gedingen, die alleen als het echt moet worden omgezet in de langlopende bodemprocedures. Barendrecht is niet erg onder de indruk. “Ik vind het niet eerlijk”, reageert SP-Tweede Kamerlid Sharon Gesthuizen. “Iedereen doet zijn stukje. Wie moet het initiatief nemen om één doorwrocht plan te maken, de overheid toch? Waarom heeft die de rechters niet gevraagd om over hun ideeën te komen praten, voordat de botte bijl werd gehanteerd?”
Evenwicht
Het wetsvoorstel over de griffierechten dreigt het machtsevenwicht in de samenleving aardig te verstoren, luidt een sombere conclusie op het symposium. “We hadden drie machten, maar het bestuur trekt steeds meer naar zich toe, ten koste van de rechtsprekende macht”, zegt Eerste Kamerlid en voormalig rechter Nanneke Quik (SP). “Die raakt helemaal ondergeschoffeld en moet het maar uitzoeken.”
Haar D66-collega Marijke Scholten kiest voor een praktischer benadering. “De enigen die hier nog iets tegen kunnen doen, zijn de coalitiepartijen zelf”, zegt ze. “Laten we alle VVD-ers, CDA-ers en PVV-ers die we kennen proberen te beïnvloeden, want wij kunnen deze wet niet tegenhouden.”
