Het afgelopen jaar heeft Branchebelang Thuiszorg Nederland (BTN) meerdere malen aandacht gevraagd voor de problemen die aanbieders ondervinden door de te lage tarieven die gemeentes hanteren in de thuiszorg. Zoals waarschijnlijk bekend, is de grootste aanbieder Thuiszorg TSN daardoor in de problemen geraakt en heeft eind 2015 surseance moeten vragen. Sindsdien is er door diverse partijen op divers niveau gesproken over oplossingen voor de sector in het algemeen en TSN in het bijzonder.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Tot onze teleurstelling heeft met name de staatssecretaris van VWS maar ook de VNG aangegeven geen rol te kunnen spelen in een reddingsplan voor TSN. Wel zijn er begin december 2015 door de staatssecretaris enkele uitspraken gedaan en maatregelen aangekondigd die betekenis zouden kunnen hebben in het tegengaan van de zgn. ”race to the bottom”. Echter kunnen deze pas in 2017 betekenis hebben, waren die ook niet van betekenis voor de surseance van TSN, die recentelijk op 16 maart 2016 is uitgemond in het faillissement van TSN.
Terwijl het ministerie van VWS bij herhaling aangaf geen rol te hebben in het “overeind houden van TSN ” en zichzelf geen actieve rol toekende anders dan een oproep om de zorg te continueren, leek datzelfde ministerie een andere houding te nemen toen Buurtzorg zich – ondersteund en onderschreven door VWS en VNG – met een plan meldde bij de gemeentes en de bewindvoerders van TSN. Medio januari 2016 werd na enige geruchtenstroom duidelijk wat de intentie was van Buurtzorg met een nieuw op te richten vehikel (Stichting familiehulp i.o.) naast het al langer bestaande onderdeel Buurtdiensten die op hetzelfde terrein als TSN actief is. En ook – net als TSN – vorig jaar aangaf grote problemen te hebben met de gemeentelijke tariefvoering.
Gaandeweg werd duidelijk welke constructie Buurtzorg voor ogen had en op welke onderdelen TSN zij haar oog had doen vallen: het ging alleen om de onderdelen die er het best voor stonden qua tariefafspraken, hoewel ook die tarieven volgens eerdere berekeningen nog steeds onvoldoende zijn voor een gezonde bedrijfsvoering. Dat bleek ook uit de extra middelen die Buurtzorg vereist bovenop het tarief. De overige onderdelen van TSN, inclusief administratieve diensten en staf, alsmede een ieder die niet actief een werkkring had (ziek thuis) kwamen en komen niet voor overname in aanmerking.
Voor BTN was al opmerkelijk dat Buurtzorg niet TSN (ten dele ) wilde overnemen, al werd dat zo wel voorgesteld, maar pas na faillissement aan gemeentes een aanbod wilde doen voor de onderdelen waar zij met de extra staatssteun zorg wilde gaan leveren. Hiermee wordt een groot deel van het probleem waar TSN mee worstelde, achtergelaten in de failliete boedel. Ten laste van de gemeenschap en publieke kosten. BTN is van mening dat die publieke kosten beter op zijn plek waren in het realiseren van reële tarieven thuishulp zodat partijen in het veld, zoals TSN, überhaupt niet in de problemen behoefde te komen.
De gehele constructie die Buurtzorg voorstelde: nieuwe organisatie oprichten, extra ondersteuning vereisen, slechts ten dele zorg willen overnemen, riep bij velen net als BTN de vraag op welk verdienmodel hier nu verwacht werd. En waarom Buurtzorg op deze wijze marktpositie wilde veroveren door structureel te lage financiering te accepteren. Want ook zij lijken nog steeds van mening dat de door gemeentes gehanteerde tarieven te laag zijn. Ook al ligt een ander bedrijfsmodel ten grondslag aan Buurtzorg, naar zij telkenmale claimt, dan andere thuiszorgorganisaties. Het blijft immers ook voor Buurtzorg een zakelijke afweging in reguliere bedrijfsvoering.
Los van de vragen over het verwachtte verdienmodel, heeft BTN haar bezwaar kenbaar gemaakt tegen de extra vergoeding als staatsteun en het doorkruizen van de landelijke en lokale spelregels rondom aanbesteding. Het gaat ons daarbij om een eerlijk speelveld: zonder staatssteun en bevoorrechte posities in aanbesteding. Immers veel lokale regelingen vereisen van toelaatbare aanbieders de nodige referenties, een bepaald zorgvolume (kunnen ze de vraag aan?) en financiële anciënniteit. En hier betreft het een organisatie in oprichting. Zodoende hebben wij ons bezwaar bij betrokken partijen en verder landelijk bekend gemaakt.
Vervolgens is ons gebleken dat veel gemeentes onze vragen en waarschuwing serieus genomen hebben. Ook omdat de landsadvocaat op verzoek van de VNG een begeleidend schrijven heeft gevoegd bij het aanbod van Buurtzorg, waarin gemeentes werden gewaarschuwd voor de risico’s die het voorstel behelsde ten opzichte van de bestaande regels. Veel gemeentes hebben vervolgens het aanbod van Buurtzorg afgewezen en lokale zorgpartijen uitgenodigd, conform de daar geldende spelregels, om de benodigde zorg over te nemen.
Toch hebben nog veel gemeentes het aanbod van Buurtzorg geheel of gedeeltelijk overgenomen, maar waren niet altijd bereid om daar aan derden, bijvoorbeeld de andere (lokale) aanbieders en/of BTN, de gevraagde informatie te leveren. BTN heeft, met ondersteuning van haar leden, bij zoveel mogelijk gemeentes die gegevens opgehaald en deels via procedures verkregen. Het heeft BTN verbaasd hoe moeizaam sommige gemeentes bereid waren en zijn om de gegevens van dit publieke vraagstuk aan te leveren. Helaas zijn er nog steeds gemeentes die het aanleveren van informatie zo lang mogelijk uit stellen of proberen te ontwijken. Over de transparantie in het handelen in deze publieke taak laten wij graag het oordeel over aan lokale politiek en de pers.
Gaandeweg heeft BTN haar aanpak verder aangepast op de gegroeide realiteit en de beschikbare (beschikbaar gekomen) gegevens. Daaruit volgt een lijst van een aantal gemeentes die min of meer direct het voorstel Buurtzorg hebben omarmt en uitgevoerd. En daarnaast hebben een aantal gemeentes, haast gezamenlijk georkestreerd, een bypass georganiseerd. Zij weigeren Buurtzorg de extra vergoeding, maar hebben snel een subsidieregeling in het leveren geroepen waaruit direct Buurtzorg een substantieel deel ontvangt: tot wel 50% van de subsidieregeling. Andere aanbieders kunnen dan in de nabije toekomst daar een beroep op doen, zodra de criteria bekend zijn. Criteria die overigens dan nog niet van toepassing leken bij Buurtzorg.
Wij zullen alle aanbieders en BTN-leden aanbevelen om direct een aanvraag te doen in dezelfde orde als Buurtzorg en zullen hen bij eventuele afwijzing juridisch bijstaan. Ook deze subsidie constructies zullen wij bij de ACM en het Europese loket over oneigenlijke staatssteun onder de aandacht brengen.
Inmiddels is er dus een kleine selectie overgebleven van gemeentes die meende het aanbod van Buurtzorg onverkort te kunnen overnemen. Het gegeven dat veel gemeentes niet met Buurtzorg in zee zijn gegaan, maar het probleem van het faillissement TSN lokaal proberen op te lossen met lokale aanbieders, juichen wij van harte toe. Inmiddels zijn ons een groot aantal goede voorbeelden bekend.
Van de kleine groslijst gemeentes (waaronder Den Haag, Enschede, Purmerend, Amersfoort, Zaanstad enz.) die wel het voorstel Buurtzorg hebben overgenomen springt Enschede er uit. Daarom hebben wij deze week de gemeente Enschede met spoed gemaand om haar beslissing met betrekking tot het gunnen van de zorgopdracht aan Buurtzorg c.q. Stichting Familiehulp i.o. te herzien omdat het handelen van de gemeente Enschede in strijd is met de lokaal uitgewerkte landelijk regels m.b.t. aanbesteding. Het handelen van de gemeente Enschede is daarmee in strijd met de algemene beginselen die gelden en de vereisten van een eerlijk speelveld of “level playing field”. Wij hebben de gemeente Enschede gemaand om op haar schreden terug te keren en hebben haar verzocht binnen week na dagtekening te reageren. Indien dit niet tot herziening van het standpunt en beslissing leidt zal BTN een kort geding aanhangig maken. Daarbij zal BTN dat doen tezamen met een groot aantal lokale aanbieders die zich op dezelfde grief hebben verenigd.
Ook bij andere gemeentes bereidt BTN dergelijk stappen voor, evenals op het vraagpunt van oneigenlijk ingerichte subsidieregeling die ook een aantasting vormen van de afspraken rondom aanbesteding en staatssteun.
BTN betreurt deze ontwikkelingen en betreurt ook dat zij zich niet kan verenigen met deze keuze, met name omdat BTN de gemeente Enschede moet aanspreken op het behouden van een eerlijk speelveld. Het zou niet in de eerste plaats een branchevereniging moeten zijn die het juist toepassen van regels bewaakt. Wij menen dat hier ook vraagtekens geplaatst kunnen worden bij de opstelling van VWS, VNG en lokale gemeentepolitiek.
BTN begrijpt dat de zorg voor de cliënten van TSN gewaarborgd moet worden. Volgens BTN is het belangrijk omdat binnen de kaders van regelgeving te blijven doen. Dat is niet alleen juridisch gezien het beste, maar ook de beste route om continuïteit van de zorg te waarborgen en de zorgaanbieders in het veld, waaronder velen lid van BTN, ook perspectief behouden voor hun cliënten en werknemers.