Onlangs heeft de voorzieningenrechter van de rechtbank Den Haag zich uitgesproken over de online verkoop van medicijnen op recept aan onbekende personen en levering daarvan door een apotheek. Aanleiding hiervoor was een verzoek om een voorlopige voorziening van een apotheek die van demissionair minister Klink van VWS een aanwijzing had gekregen te stoppen met het uitvoeren van bestellingen die via de website plaatsvonden. In dit artikel bespreek ik kort de achtergrond en de uitspraak.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Wettelijk kader
Het is in Nederland op grond van artikel 67 Geneesmiddelenwet (Gw) voor een ieder verboden om via internet geneesmiddelen voor te schrijven aan personen die de voorschrijver nog nooit persoonlijk heeft ontmoet, of die de voorschrijver niet kent of van wie de voorschrijver het medicatiedossier niet beschikbaar heeft. De redenen hiervoor spreken voor zich. Voorafgaand persoonlijk contact en kennis van het medicatiedossier zorgen ervoor dat de risico’s van verkeerde combinaties, te hoge doseringen of onverantwoord gebruik zo klein mogelijk worden gehouden. Voor het online voorschrijven en leveren van medicijnen is voorafgaand persoonlijk contact en kennis van het medicatiedossier niet vanzelfsprekend. Dit heeft de wetgever ertoe gebracht om het verbod, overigens bij amendement, op te nemen in de Gw. In de parlementaire geschiedenis bij deze wet komt naar voren dat de dragende reden voor het verbod lag in de bescherming van de volksgezondheid en omdat met het verbod excessen zouden kunnen worden voorkomen.
Handhaving
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) heeft al diverse malen (tuchtrechtelijk) opgetreden tegen huisartsen die aan onbekenden medicijnen voorschreven. Van grootschalige online verkoop door Nederlandse apothekers van medicijnen op recept aan onbekende patiënten is in het licht van het verbod geen sprake. Wel is er een bloeiende (illegale) handel met betrekking tot bepaalde nicheproducten (denk aan de zogenoemde lifestyle-medicijnen zoals viagra en steroïden). Lange tijd was er echter één online aanbieder die de dans leek te ontspringen, namelijk dokteronline.com. De reden hiervoor was dat dokteronline.com samenwerkte met een Duitse gynaecoloog die voor de klanten van deze website recepten uitschreef aan de hand van een online vragenlijst. Overigens zonder deze klanten ooit te hebben ontmoet. Juist omdat de gynaecoloog in Duitsland was gevestigd, en de Gw niet op hem van toepassing is, heeft dokteronline.com lange tijd ongehinderd online medicijnen kunnen verkopen. En niet zonder succes. De in de Delft gevestigde apotheek Multatuli, die voor dokteronline.com de daadwerkelijke verzending van de medicijnen verzorgt, verstuurt jaarlijks ongeveer 25.000 bestellingen.
Verschillende partijen, waaronder de IGZ en de beroepsorganisatie voor de apothekers, de KNMP, zagen deze ontwikkeling met lede ogen aan. Zo stelde de IGZ een tuchtrechtelijke procedure in tegen de Delftse apotheker, en drong de KNMP aan op verscherping van de wetgeving als optreden tegen deze handelswijze niet mogelijk zou blijken. Ook in de kamer werden aan minister Klink van VWS vragen gesteld over dokteronline.com. Hierop kwam de minister in actie en gaf hij Multatuli een aanwijzing in de zin van artikel 8 van de Kwaliteitswet Zorginstellingen (Kwz), inhoudende dat de Multatuli met onmiddellijke ingang moest stoppen met de verzending van online bestellingen of andere bestellingen die zijn voorgeschreven in strijd met artikel 67 Gw. Tegen dit besluit heeft de apotheek vervolgens bezwaar gemaakt en daarnaast tevens een verzoek om een voorlopige voorziening ingediend bij de rechtbank.
Uitspraak
De grondslag voor de aanwijzing door de minister is dat Multatuli geen verantwoorde zorg levert in de zin van artikel 2 Kwz omdat deze medicijnen verstrekt die zijn voorgeschreven in strijd met artikel 67 Gw. Omdat Multatuli de personen aan wie zij levert niet kent en ook niet op de hoogte is van hun medicatiedossier, handelt zij in strijd met artikel 2 Kwz, aldus de minister. Tegen dit besluit worden door Multatuli verschillende bezwaren aangevoerd, die overigens niet allemaal even kansrijk overkomen. Zo voert Multatuli onder andere aan dat er wel degelijk een medicatiedossier wordt verkregen omdat de personen een vragenlijst moeten invullen bij registratie. Daarnaast meent Multatuli dat dokteronline.com zelf ook een medicatiedossier opbouwt omdat zij eerdere bestellingen registreert. Deze informatie is echter uitsluitend afkomstig van de bezoeker en wordt verder niet gecontroleerd. Een belangrijker bezwaar van Multatuli is dat de aanwijzingsbevoegdheid van de minister niet dient om naleving van artikel 67 Gw af te dwingen, maar slechts ziet op de artikel 2 tot en met 4 Kwz. Artikel 67 Gw ziet daarbij niet op de apotheker, maar op de voorschrijver, welke zich in dit geval in Duitsland bevindt en als zodanig niet gebonden is aan het artikel.
De voorzieningenrechter oordeelt dat de minister zich in redelijkheid op het standpunt had mogen stellen dat Multatuli met de verstrekking van de medicijnen die in strijd met artikel 67 Gw zijn voorgeschreven meewerkt aan het in stand houden van een onverantwoorde en gevaarzettende situatie en dat afbreuk wordt gedaan aan de kwaliteit van de zorg. Op Multatuli rust een eigen verplichting om deze kwaliteit te bewaken, welke in deze situatie niet is nagekomen. De voorzieningenrechter wijst de gevraagde voorlopige voorziening af, waarmee de aanwijzing van de minister in stand blijft.
mr. Joost Schmaal, Kennedy Van der Laan
