Met een conceptwetsvoorstel van 28 juli wil demissionair minister Hirsch Ballin de strafrechtelijke maatregelen versterken ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer op internet. De redenen hiervoor zijn de snelle ontwikkelingen op het terrein van de informatie- en communicatietechnologie. In de praktijk blijkt namelijk steeds vaker dat het overnemen van computergegevens en het verspreiden van gegevens via internet steeds eenvoudiger wordt. Dit roept voortdurend de vraag op of de huidige regelingen nog voldoende zijn toegespitst om computercriminaliteit effectief te bestrijden.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Voorgestelde wijzigingen in het kort
Het wetsvoorstel bevat een drietal wijzigingen. Om te beginnen worden de strafrechtelijke bepalingen verruimd die zien op het afluisteren, aftappen of opnemen van vertrouwelijke communicatie, zulks in lijn met de wetgeving zoals deze geldt in Frankrijk en Duitsland. Daarnaast wordt onder meer het ‘helen’ van computergegevens strafbaar gesteld, dat wil zeggen het illegaal overnemen van computergegevens en het beschikken over of bekend maken van wederrechtelijk overgenomen gegevens. De persoon die de gegevens in de eerste plaats heeft ontvreemd, en ook diegene die deze gegevens heeft ontvangen, zijn strafbaar. Naast deze wijzigingen op het gebied van materieel strafrecht roept het voorstel een nieuwe bevoegdheid van de Officier van Justitie in het leven. Zo zal hij de zelfstandige bevoegdheid krijgen om te vorderen dat gegevens op internet ontoegankelijk worden gemaakt. Dit is een zeer ingrijpende wijziging, zoals wij hieronder nader zullen toelichten na een schets van de huidige situatie.
Huidige situatie ten aanzien van het ontoegankelijk maken van gegevens op het internet
Momenteel heeft de Officier van Justitie de bevoegdheid om, ná een voorafgaande schriftelijke machtiging van de Rechter-commissaris, te vorderen van een aanbieder van een communicatiedienst dat deze gegevens ontoegankelijk maakt. Deze voorafgaande schriftelijke machtiging van de Rechter-commissaris biedt een waarborg van ons rechtsstelsel. De Officier van Justitie als uitvoerende macht en de Rechter-commissaris in functie van de rechterlijke macht. De tussenkomst van de Rechter-commissaris voorkomt dat er een te snelle en te vergaande inbreuk op de vrijheid van meningsuiting wordt gemaakt en vormt ook een preventie voor mogelijke zelfcensuur van tussenpersonen.
Nu is dit geregeld in het Wetboek van Strafrecht. Vanuit systematisch oogpunt is het wenselijk om deze bevoegdheid op te nemen in het Wetboek van Strafvordering, nu daar de bevoegdheden worden geregeld. Dat wordt bereikt met het huidige voorstel; deze bevoegdheid van de Officier van Justitie wordt als zelfstandige bevoegdheid opgenomen in het Wetboek van Strafvordering.
Gevolgen wenselijk voor de praktijk?
De voorgestelde wijziging ten aanzien van de bevoegdheid van de Officier van Justitie om gegevens op het internet ontoegankelijk te kunnen maken is er een die, naar wij denken, stof zal doen opwaaien alvorens het tot een definitief wetsvoorstel komt. De reden daarvoor is dat er wordt voorgesteld om het vereiste van een voorafgaande schriftelijke machtiging van de Rechter-Commissaris te laten vervallen. In de memorie van toelichting bij het concept wetsvoorstel wordt kort uitgelegd waarom:
“Mede door introductie van de mogelijkheid zich bij de raadkamer van de rechtbank over de vordering te beklagen, is handhaving van de [huidige] voorwaarde van een voorafgaande schriftelijke machtiging door de Rechter-commissaris, niet meer noodzakelijk.”
Dit is echter niet toereikend voor een zeer essentiële wetswijziging. Door dit criterium te schrappen krijgt de Officier van Justitie namelijk in beginsel vrij spel. Als een partij het niet eens is met de beslissing van de Officier om gegevens op het internet ontoegankelijk te maken, zal deze een beklagprocedure moeten starten bij de raadkamer. Dit betekent dat er enkel achteraf sprake is van enige vorm van toetsing. En dan alleen in die gevallen waarin er door de benadeelde partij een procedure wordt gestart. Dit kan niet de bedoeling zijn geweest van de minister.
Daarnaast is het onduidelijk in welke gevallen de Officier gebruik van deze bevoegdheid kan maken. Is dat alleen wanneer een tussenpersoon niet op vrijwillige basis gegevens ontoegankelijk maakt op basis van de ‘Notice and Take Down’ Gedragscode omdat de gegevens dan wel uiting niet onmiskenbaar onrechtmatig zijn? Dit betekent dat de Officier van Justitie dan zal bepalen of iets wel of niet strafbaar is. Of kan de Officier direct, zonder dat eerst een beroep op the ‘Notice and Take Down’ Gedragscode te hebben gedaan, toegang tot bepaalde gegevens verbieden? En hoe verhoudt zich dat met de vrijheid van meningsuiting? Het concept wetsvoorstel biedt weinig duidelijkheid. Het criterium is dat de Officier een dergelijke vordering kan indienen voor zover dit nodig is ter beëindiging van een strafbaar feit of ter voorkoming van nieuwe strafbare feiten. Meer duidelijkheid hierover is op zijn minst wenselijk te noemen.
Conclusie
Meer grip krijgen op het fenomeen ‘cybercrime’ is lastig en elke poging verdient dan ook positieve bijval. Het doel van dit conceptwetsvoorstel is het versterken van de bestrijding van de computercriminaliteit. Dat lijkt ons anno 2010, waarbij de technologie een steeds belangrijkere positie binnen de criminaliteit inneemt, een terecht streven. Hierbij moeten echter de beginselen van de rechtsstaat niet uit het oog worden verloren. Immers, het concept wetsvoorstel behelst in onze optiek een grote verruiming van de bevoegdheid van de Officier van Justitie die niet toereikend is onderbouwd. De gevolgen kunnen enorm zijn wanneer de Officier vrij spel krijgt op dit gebied en het zou zelfs de vrijheid van meningsuiting die nu bestaat op het internet in gevaar kunnen brengen.
Nu er nog sprake is van een consultatie ronde, kan een ieder gefundeerd commentaar leveren op dit wetsvoorstel. Het valt te hopen dat dit aanleiding geeft tot een terugkeer achter de tekentafel om de wijzigingen nog eens grondig te doordenken en aan te passen voordat dit wetsvoorstel definitief wordt.
mr. Christoph Jeloschek en mr Kea de Raaij, Kennedy Van der Laan
