In de Eerste Kamer is onlangs een wetsvoorstel besproken waardoor burgers in rechtszaken tot 25.000 euro geen advocaat meer nodig hebben. Het gaat om burgerlijke zaken, waarin particulieren of bedrijven tegen elkaar procederen. De wetswijziging zal vermoedelijk per 1 januari 2011 ingaan. De grens ligt nu op 5.000 euro. “Het is om verschillende redenen een opmerkelijk wetsvoorstel”, aldus onze collega Richard Verkijk, die begin oktober hoopt te promoveren op de rol van de advocaat in het burgerlijk proces. Verkijk: “De overheid stelt steeds strengere eisen aan advocaten, maar lijkt het tegelijk prima te vinden dat mensen bij wijze van spreken de buurman voor hen laten procederen in een rechtszaak. In Europa is dat ongekend.”
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Iedereen mag straks procederen
Op grond van het onderzoek waarop Verkijk op 8 oktober hoopt te promoveren, is hij zeer kritisch over het wetsvoorstel. Verkijk (42) vergeleek de rol van de advocaat in het burgerlijk proces in Nederland met de situatie in Duitsland en Engeland. Hij heeft de regels die voor advocaten gelden, afgezet tegen pogingen van wetgevers om het burgerlijk proces sneller en efficiënter te laten verlopen. De promovendus maakt zich zorgen over het huidige wetsvoorstel, dat vooral bedoeld is om procederen goedkoper te maken: “Bij zaken waar het om 25.000 euro handelt, gaat het voor veel mensen nog steeds om hele grote belangen. Het is dan belangrijk dat zij worden bijgestaan door iemand die weet wat het is om te procederen. Die persoon moet ook betrouwbaar en integer zijn. Maar dat geldt blijkbaar niet in zaken tot 25.000 euro. Iedereen mag straks immers een ander bijstaan in het proces of zichzelf vertegenwoordigen. Advocaten moeten zich houden aan gedragsregels en kunnen bestraft worden als zij zich misdragen. Er ligt nu nota bene een wetsvoorstel dat de aan advocaten gestelde eisen op het gebied van vakbekwaamheid en integriteit aanscherpt. Terecht. Maar die waarborgen ben je straks kwijt in de meeste burgerlijke zaken, want voor al die anderen die straks procedures gaan begeleiden, gelden zulke eisen niet.”
Wat mag een eerlijk proces kosten?
De gedachte achter de nieuwe wetgeving is dat het makkelijker en vooral goedkoper gemaakt moet worden om te procederen. De kosten voor een advocaat zijn vaak hoog in verhouding tot de bedragen waarom het in de processen handelt. Maar wat op de achtergrond een belangrijke rol heeft gespeeld, is dat zaken tot 25.000 euro straks door de kantonrechter behandeld zullen worden. Dat gaat vaak sneller en efficiënter dan bij gewone rechtbankzaken. Verkijk: “De wetgever heeft niet verder gekeken dan de financiële kosten voor rechtsbijstand en is blind voor de maatschappelijke kosten van wanordelijke of oneerlijk verlopen processen. Ook is geen rekening gehouden met de waarden van de rechtsstaat. Je ziet bijvoorbeeld dat het proces nogal is veranderd; vroeger liet de rechter heel veel aan partijen en hun advocaten over. Nu is de rechter veel actiever en mag hij veel meer sturen. Dat roept meteen de vraag op: wie controleert de rechter? Traditioneel is dat de taak van advocaten. Als er veel minder advocaten in zaken gaan optreden, zal dat vermoedelijk leiden tot een veel minder kritische blik op rechters. Dat is niet goed voor de rechtsstaat en dat zullen veel rechters ook vinden.”
Klantgericht of alleen maar klantvriendelijk
De advocatuur in Nederland moet natuurlijk ook de hand in eigen boezem steken. Dat erkent Verkijk in zijn proefschrift. “De kwaliteit is hoog, maar de uurtarieven zijn dat ook. Uit mijn onderzoek blijkt trouwens eveneens dat de advocaat in Nederland, anders dan in Duitsland en Engeland, nog steeds veel belangrijke beslissingen zelfstandig neemt. Hij hoeft zijn cliënt niet uitvoerig te informeren over alle mogelijkheden en onmogelijkheden. Hij weet wel wat goed is voor hem. Dit paternalisme verdwijnt langzaam, maar is in de tuchtrechtspraak nog steeds het uitgangspunt. Je ziet dat advocatenkantoren dienstbaarheid aan de klant steeds belangrijker vinden, maar dat advocaten toch belangrijke beslissingen aan zich blijven houden. Er is een nuance tussen klantvriendelijkheid en klantgerichtheid. Je kunt wel snel de telefoon oppakken, maar hoe serieus neemt de advocaat zijn cliënt als autonoom individu? Een aanpassing in het gedragsrecht, gericht op betere informatieverschaffing en een completer procesadvies, juich ik dan ook toe.”
