‘ILT legt Vueling een dwangsom op.’, zo liet de Inspectie Leefomgeving en Milieu van het ministerie van Infrastructuur en Milieu op 7 januari 2016 middels een nieuwsbericht weten, waarna dat bericht door diverse media werd overgenomen. Volgens de ILT zou het gaan om ‘stelselmatige overtreding van de compensatieplicht voor passagiers bij vertraging, instapweigering of annulering van een vlucht.’ (Bron: www.ilent.nl). Dit roept de vraag op waarom juist Vueling door de ILT is aangepakt en waarom andere airlines, die zich net zo zeer schuldig maken aan stelselmatige overtredingen van de compensatieplicht, geen dwangsom van de ILT hebben gekregen.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
De reden hiervoor kan worden gevonden in het feit dat de ILT de ‘stelselmatigheid’ van overtredingen niet vaststelt aan de hand van het aantal feitelijke overtredingen in absolute zin, maar aan de hand van de mate waarin airlines naar aanleiding van individuele klachten hun betalingsplicht uiteindelijk alsnog niet naleven. Ik leg hieronder uit waarom dit een onjuist criterium is.
Indien de ILT een publiekrechtelijke overtreding van de betalingsplicht constateert, dan is zij als bestuursorgaan van rechtswege verplicht om te handhaven, lees: om die overtreding te doen herstellen. De Europese Verordening en de Algemene wet bestuursrecht laten hierover geen enkel misverstand bestaan. De grote vraag is dus allereerst: hoe komt de ILT er überhaupt achter dat sprake is van ‘een overtreding’? In de praktijk blijkt dat de ILT daar zelf geen actief onderzoek naar doet. De ILT leunt achterover en wacht net zolang totdat een individuele passagier een klacht over een vertraagde vlucht indient. Deze werkwijze heeft de ILT met zoveel woorden beschreven in de ‘Beleidsregel handhaving verordening (EG) nr. 261/2004 inzake passagiersrechten luchtvaart’, die is te vinden op wetten.nl.
Het handhavingsbeleid van de ILT is dus gebaseerd op de veronderstelling dat alle reizigers zich bewust zijn van de betalingsplicht van de airline, wat op zich reeds opmerkelijk is, want talloze onderzoeken hebben reeds aangetoond dat de meeste reizigers zich daar juist níet van bewust zijn.
Na ontvangst van de klacht onderzoekt de ILT of de betreffende airline tegenover die individuele klager een overtreding heeft begaan, lees: of de betreffende airline ten onrechte geen compensatie heeft betaald. De ILT onderzoekt dus niet in hoeverre die airline exact dezelfde overtreding heeft begaan ten aanzien van alle medepassagiers van exact dezelfde vertraagde vlucht. Ook dit is opmerkelijk, want wettelijk gezien gaat het immers om het herstel van álle overtredingen ‘in het algemene publiekrechtelijke belang’ en niet om het herstel van slechts de overtreding die is begaan ten opzichte van een willekeurige individuele passagier die toevallig een klacht bij de ILT indient omdat die passagier zich toevallig bewust is van het feit dat de airline een overtreding jegens hem heeft begaan.
Indien de ILT in het geval van de willekeurige individuele klager tot de conclusie komt dat de airline zijn betalingsplicht heeft overtreden, dan bestaat er vanzelfsprekend alle aanleiding voor de ILT om te onderzoeken in hoeverre exact diezelfde betalingsplicht in het kader van exact diezelfde vertraagde vlucht eveneens is geschonden ten aanzien van alle medepassagiers van die individuele klager. De ILT doet dit echter niet. In plaats daarvan handhaaft de ILT alleen in het geval van de willekeurige individuele klager. Zodoende handelt de ILT discriminatoir.
Om een ‘stelselmatig overtreding’ te kunnen vaststellen kijkt de ILT dus niet naar de mate waarin de airlines in absolute zin uit zichzelf hun betalingsplicht naleven noch naar de mate waarin airlines gehoor geven aan terechte klachten van passagiers. In plaats daarvan kijkt de ILT naar de mate waarin airlines gehoor geven aan informele waarschuwingen van de ILT die de ILT aan de airlines afgeeft nadat de ILT naar aanleiding van een door een willekeurige reiziger bij de ILT ingediende klacht heeft geconstateerd dat de betreffende airline ten onrechte geen financiële compensatie aan die willekeurige reiziger heeft betaald.
Bezien vanuit de bedoeling van de wetgever hanteert de ILT zodoende een onjuist criterium. De wetgever heeft immers beoogd dat álle overtredingen in absolute zin en zonder onderscheid des persoons worden hersteld en niet alleen de overtredingen die zijn begaan ten opzichte van passagiers die toevallig hun rechten kennen en die daarenboven ook nog eens de weg naar de ILT weten te vinden.
Saillant: de ILT heeft in het verleden slechts één keer eerder op basis van een ‘stelselmatige overtreding’ een dwangsom opgelegd. Om de hoogte van die dwangsom vast te stellen keek de ILT toen niet naar het aantal waarschuwingen dat de betreffende airline in de wind had geslagen, maar naar het aantal passagiers van slechts één specifieke vertraagde vlucht. Opmerkelijk was voorts dat slechts een heel klein aantal van die passagiers bij de ILT had geklaagd. Dit voorbeeld geeft aan hoezeer de ILT zichzelf met zijn definitie van ‘stelselmatige overtreding’ in een spagaat heeft gemanoeuvreerd.
De slotsom luidt dat airlines die verantwoordelijk zijn voor veel méér ernstig vertraagde vluchten dan Vueling zich aantoonbaar schuldig maken aan navenant meer ‘overtredingen’ die door het structurele karakter ervan als ‘stelselmatig’ moeten worden getypeerd. Door het hanteren van een onjuiste definitie van ‘stelselmatige overtreding’ blijven niet alleen al deze airlines ten onrechte buiten schot, maar ontvangen jaarlijks tienduizenden Nederlandse passagiers niet waar zij volgens de Europese verordening recht op hebben.
Drs. M.S.J. (Marinus) Hoorntje is jurist bij ReisRecht, een organisatie die de belangen van reizigers behartigt.
