Vaak wordt bij indiensttreding een arbeidsovereenkomst gesloten waarin een concurrentiebeding is opgenomen. Veelal maakt de werknemer na enige tijd promotie waardoor zijn functie verandert. Het is de vraag of het concurrentiebeding dan nog van toepassing is.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Oordeel Hoge Raad over toepasselijkheid concurrentiebeding na functiewijziging.
Al in 1979 heeft de Hoge Raad, ons hoogste rechtscollege, bepaald dat een concurrentiebeding niet meer geldig is als het door een functiewijziging zwaarder is gaan drukken. Onder zwaarder gaan drukken, wordt verstaan dat het voor een werknemer moeilijker wordt een andere baan te vinden omdat hij gebonden raakt aan de branche waarin hij werkt of sprake is van een geringere ontslagbescherming. Wanneer het concurrentiebeding de werknemer in de nieuwe (normaal gesproken vaak een hogere, zwaardere) functie meer dan voorheen zou kunnen beperken in zijn mogelijkheden om nieuw werk te vinden, wordt het niet redelijk geacht een concurrentiebeding dat hij aanvaarde bij het aanvangen in een lichtere functie in stand te laten.
De casus waarover de Hoge Raad moest oordelen was de volgende. Een werknemer trad in dienst bij een makelaarskantoor als assistentmakelaar. Hij haalde zijn makelaarsdiploma en werd makelaar en uiteindelijk statutair directeur zonder dat concurrentiebeding opnieuw werd overeengekomen. De Hoge Raad oordeelde dat het in de eerste arbeidsovereenkomst opgenomen concurrentiebeding niet meer geldig was. Enerzijds omdat de positie van makelaar wezenlijk anders is dan die van assistentmakelaar. Anderzijds omdat de positie van een statutair directeur in geval van ontslag veel ongunstiger is omdat een statutair directeur veel eerder ontslagen kan worden dan gewone werknemer. Nu sprake was van een wijziging in de arbeidsverhouding van zo’n ingrijpende aard dat concurrentiebeding aanmerkelijk zwaarder is gaan drukken, oordeelde de Hoge Raad dat het oude concurrentiebeding niet meer geldig was.
Oordeel lagere rechtspraak
Als we naar de uitspraken van lagere rechter kijken die daarna zijn verschenen dan blijkt dat een lichte toets werd toegepast en dat al heel snel werd geoordeeld dat na een functiewijziging het concurrentiebeding opnieuw moest worden overeengekomen.
Recent oordeel Hoge Raad
Recentelijk heeft de Hoge Raad wederom over het zware drukken van het concurrentiebeding geoordeeld. De Hoge Raad oordeelde dat de enkele vaststelling dat zich een ingrijpende functiewijziging heeft voorgedaan, onvoldoende is om aan te nemen dat het concurrentiebeding aanmerkelijk zwaarder is gaan drukken. De Hoge Raad oordeelde dat de rechter bij de beoordeling of sprake is van een ingrijpende wijziging zal moeten onderzoeken en in zijn motivering tot uitdrukking moet brengen of, en zo ja in hoeverre en in welke mate, die wijziging na een eventuele beëindiging van het dienstverband van de werknemer bij handhaving van het concurrentiebeding een belemmering voor hem zal vormen om een nieuwe gelijkwaardige werkkring, ofwel in loondienst, ofwel als zelfstandig ondernemer, te vinden.
De Hoge Raad verplicht de rechter dus om voortaan uitvoerig te motiveren waarom het concurrentiebeding als gevolg van de ingrijpende wijziging in de arbeidsverhouding aanmerkelijk zwaarder is gaan drukken, dat wil zeggen dat goed gemotiveerd zal moet worden dat door de functiewijziging het concurrentiebeding de positie van de werknemer op de arbeidsmarkt nadelig beïnvloedt.
Gevolgen recent oordeel Hoge Raad
De Hoge Raad doorbreekt dus de in de lagere rechtspraak ontstane lijn dat concurrentiebedingen vrijwel altijd ongeldig werden verklaard vanwege de enkele constatering dat er sprake was van een ingrijpende functiewijziging. Gevolg van deze uitspraak zal dus kunnen zijn dat er minder vaak sprake is van ongeldige concurrentiebedingen in geval van functiewijzigingen. Werkgevers hebben hierdoor dus weer een wat stevigere positie gekregen wanneer zij een werknemer aan een concurrentiebeding willen houden.
Concurrentiebeding opnieuw schriftelijk overeenkomen
Desalniettemin raad ik u toch aan om in geval van functie wijziging, het concurrentiebeding opnieuw schriftelijk met de werknemer overeen te komen en het overeenkomen van het concurrentiebeding als voorwaarde te stellen voor het toekennen van de nieuwe functie. Het is daarbij niet voldoende om te verwijzen naar de oude arbeidsvoorwaarden. U dient nadrukkelijk een concurrentiebeding op schrift te stellen en deze door de werknemer voor akkoord te laten ondertekenen. Dit geldt overigens ook indien een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd wordt omgezet in een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Ook in die situatie doet u er verstandig aan het concurrentiebeding opnieuw schriftelijk overeen te komen.
mr. Sylvia Gerdes is advocaat bij Van Benthem & Keulen te Utrecht
