Veel Nederlanders baseren het beeld over bestuur, toezicht en (publieke) verantwoording op vertekende beelden van de werkelijkheid. Onder het motto ‘waar rook is, is vuur’ doen bij elk incident indianenverhalen de ronde en neemt de parlementaire roep om meer toezicht toe. Helaas draagt meer toezicht niet bij aan het niveau van corporate governance in een organisatie. Wezenlijk is namelijk het cruciale evenwicht tussen bestuur, toezicht en verantwoording over bestuur én toezicht.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Voldoende wederzijds vertrouwen
De besturing, verantwoordingsmechanismen, risico- en kwaliteitssystemen, privaatrechtelijk – én publiekrechtelijk toezicht dragen in samenhang met elkaar bij aan het niveau van corporate governance. Die samenhang is van grote betekenis voor het kunnen realiseren van een niveau van corporate governance dat wij great governance noemen. De maatregelen van individuele organisaties en een sector als geheel richten zich in die situatie op het borgen en bewaken van de verschillende belangen. De inzet in het politiek-bestuurlijk debat en de maatschappelijke oordeelsvorming hoort zich te richten op verbetering van de samenhang tussen bestuur, toezicht en verantwoording. Om te beginnen door het aantal instrumenten voor toezicht terug te brengen en de samenwerking binnen publiekrechtelijk toezicht een impuls te geven. In de wetenschap dat minimale niveaus van bestuur, verantwoording en (privaatrechtelijk) toezicht voor een onderneming niet eenduidig zijn te bepalen, vraagt een dergelijke benadering om een voldoende (wederzijds) vertrouwen tussen direct betrokkenen om te beginnen tussen parlement en regering. Bovendien ervaren veel bestuurders (Cools, 2006) dat het omgekeerde veel beter werkbaar is: ‘controle is goed, vertrouwen nog beter’.
Wankel evenwicht
Elk element van ‘corporate governance’ noopt, al naar gelang de risico’s, tot een ander samenstel van instrumenten. Daarbij hoort de realisatie van maatschappelijk verantwoorde bedrijfsdoelstellingen voorop te staan, niet de inzet van het instrument en sich. Het evenwicht tussen enerzijds bestuur, privaatrechtelijk toezicht & verantwoording daarover en anderzijds publiekrechtelijk toezicht is wankel. In elke situatie draait het om vertrouwen. Verantwoording kan uitgelegd worden als een ‘motie van vertrouwen’, toezicht als ‘motie van wantrouwen’. In zijn algemeenheid kan men zeggen dat mensen tot meer genegen zijn, wanneer ze zich vertrouwd weten. Toch zijn er ook zaken die nu eenmaal een bepaald niveau van toezicht nodig hebben. Al was het maar omdat in het privaatrechtelijk toezicht ook aspecten van het publiekrechtelijke toezicht doorwerken.
Ordenend denkraam
De complexe verhouding tussen bestuur, privaatrechtelijk toezicht, verantwoording en publiekrechtelijk toezicht staat er aan in de weg om publiekrechtelijk toezicht te pas en te onpas in te zetten. Belangrijker is het om met behulp van een ordenend denkraam, vast te stellen op welke groep van prestatie-indicatoren het bestuur (in de zin van sturing) van een organisatie achter blijft en om welke redenen. Die bestuurlijke risicoanalyse vormt vertrekpunt voor de toepassing van een efficiënte en effectieve mix van privaatrechtelijk toezicht, verantwoording, evenals (complementair) publiekrechtelijk toezicht.
Max Hübner, directeur Legal USG Juristen
