Rechtbank Haarlem heeft in een feitelijke procedure van een samenwerkende groep bv’s in een stedenbouwkundig project beslist dat het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst al tot een belastbaar feit voor de overdrachtsbelasting had geleid, namelijk de verkrijging van de economische eigendom van grondpercelen.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
De overeenkomst had ertoe geleid dat ten minste enig risico van waardeveranderingen van onroerende zaken op de samenwerkende partijen was overgegaan. Naderhand had een van de samenwerkende bv’s een haar opgelegde naheffingsaanslag overdrachtsbelasting onbetaald gelaten en werd een andere samenwerkende bv daarvoor aansprakelijk gesteld plus de daarbij berekende heffingsrente. De bv bestreed vergeefs de aansprakelijkstelling omdat wel een belastbaar feit zich had voorgedaan, maar had wel succes wat betreft de heffingsrente.
Het aangrijpingspunt voor de heffing van overdrachtsbelasting is de verkrijging van in Nederland gelegen onroerende zaken of van rechten waaraan deze zijn onderworpen. Daarbij wordt onder verkrijging mede verstaan de verkrijging van de economische eigendom. De Wet belastingen van rechtsverkeer (hierna: de Wet) geeft een beschrijving van economisch eigendom. Daarbij spelen de volgende elementen een rol:
- Er is sprake van een samenstel van rechten en verplichtingen die betrekking hebben op een zaak, dat een ‘belang’ bij die zaak vertegenwoordigt.
- Het belang omvat ten minste enig risico van waardeverandering.
Het risico van waardeverandering komt voor rekening van een ander dan de eigenaar. - Of in een bepaalde situatie sprake is van economische eigendom, hangt van de feiten en omstandigheden in die situatie af. Illustratief hierbij is een uitspraak van Rechtbank Haarlem. De zaak was -sterk vereenvoudigd weergegeven- als volgt.
Enkele bv’s actief in de vastgoedsector wilden een stedenbouwkundig plan realiseren. Zij gingen daartoe op 28 augustus 2001 een samenwerkingsverband aan. De bedoeling was dat de realisatie van het plan werd ondergebracht bij een nog op te richten (commanditaire) vennootschap. De samenwerkingsovereenkomst bevatte diverse bepalingen over de rechten en plichten van partijen (gezamenlijk en individueel) bij het innemen en verdelen van grondposities in het plangebied en de daarmee gemoeide vergoedingen en de verwerving van percelen grond van derden. In verband met het stedenbouwkundig plan sloten enkele van de samenwerkende bv’s op dezelfde dag een overeenkomst voor de financiering van de aankoop van ca 94 ha grond van derden. De koopovereenkomsten en de akten van levering werden aan de financieringsovereenkomst gehecht.
De inspecteur was van mening dat de samenwerkingsovereenkomst tot een verkrijging van de economische eigendom van de gronden had geleid en dat daardoor overdrachtsbelasting was verschuldigd. Ook was hij van mening dat de cv-constructie niet effectief was (de uitspraak vermeldt niet waarom) en legde de samenwerkende bv’s naheffingsaanslagen overdrachtsbelasting op. Een van de samenwerkende partners van de bv die inmiddels in zwaar weer was geraakt (BV A), kreeg ook een naheffingsaanslag overdrachtsbelasting. Deze vennootschap maakte daartegen geen bezwaar en liet deze onbetaald. De ontvanger stelde vervolgens de bv hiervoor aansprakelijk.
De bv voerde tegen de aansprakelijkstelling verweer op diverse gronden. Het fiscaalinhoudelijk interessantste verweer had betrekking op de vraag of BV A op of omstreeks 28 augustus 2001 haar afgesproken aandeel van de economische eigendom van de gronden (20%) had verkregen. De zaak kwam voor Rechtbank Haarlem.
De rechtbank was van oordeel dat inderdaad sprake was van een verkrijging van de economische eigendom omdat ten minste enig risico van waardeverandering van de ca 94 ha was overgegaan op de samenwerkende partijen waaronder BV A. De rechtbank nam daarbij de bedoeling van de samenwerkingsovereenkomst in aanmerking zoals deze bleek uit de considerans van de overeenkomst. Daaruit bleek dat de samenwerkende bv’s het risico voor de verwerving van de grond en de voorgenomen grondexploitatie wilden spreiden en dat partijen voor hun geldende participatieaandeel gingen delen in het risico van waardeverandering van de grond. Ook de financieringsovereenkomst gaf uitvoering aan de bedoeling om de kosten en lasten van de verwerving en de exploitatie van de gronden samen te dragen overeenkomstig de afgesproken participatieverhouding. Verder genoten alle samenwerkende bv’s bij de samenwerkingsovereenkomst de voordelen uit de opbrengsten van de uiteindelijke verkoop van de grond en zouden zij de verliezen uit de verkoop dragen. Dit kwalificeerde de rechtbank als een belang bij die onroerende zaken.
De rechtbank ging vervolgens in op de andere verweren van de bv, maar wees deze af. Wel verminderde de rechtbank de aansprakelijkstelling van de bv voor het bedrag aan heffingsrente ad. € 128.884. Ook de ontvanger was naderhand van mening dat dat onterecht was.
