Veel ondernemers zullen het herkennen: een telefoontje van een bedrijf waarvan u zich niet kunt herinneren dat u er een contract mee hebt afgesloten. De medewerk(st)er van het bedrijf licht u erover in dat u, als u niet automatisch aan een verlenging van het contract wilt vastzitten, alleen maar even een fax aan hen hoeft te sturen. Het bedrijf stuurt u de te ondertekenen fax waarin groot staat dat het contract niet automatisch wordt verlengd. Te laat komt u erachter dat in de kleine lettertjes staat dat u een contract hebt afgesloten voor een product of een dienst dat u niet wilt afnemen. Dat is wat men noemt: acquisitiefraude.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Hoe kan ik het herkennen?
Acquisitiefraude gaat meestal over (opzeggingen van) naamsvermeldingen in ondernemersbladen, online (telefoon-)gidsen, CD-rom gidsen, expositiegidsen, handelsregisters, databanken of het doorlinken van domeinnamen. Ook sponsoring van goede doelengidsen en vermeldingen in puzzelboekjes zijn regelmatig het onderwerp van acquisitiefraude.
Wat is de werkwijze van deze bedrijven?
De meest voorkomende vorm is via de telefoon, zoals in het voorbeeld. U wordt gebeld met de mededeling dat u (of iemand anders van uw bedrijf) eerder mondeling een contract met het bedrijf heeft afgesloten. Er wordt veel gebruik gemaakt van de suggestie dat u al eerder van dit bedrijf een dienst heeft afgenomen of de beller suggereert dat hij verbonden is aan gerenommeerde (overheids-) instellingen of zelfs een goed doel. Vaak wordt ook gesuggereerd dat de terug te sturen fax een correctie of bevestiging van gegevens inhoudt, terwijl het in feite een opdrachtbevestiging is. Wat ook veel gebeurt, is dat simpelweg een betrouwbaar ogende nota wordt gestuurd voor diensten die nooit zijn geleverd. Zie voor meer voorbeelden van de werkwijze van de acquisitiefraudeurs www.fraudemeldpunt.nl.
Wat is er tegen deze bedrijven te ondernemen?
Het allerbeste is natuurlijk om niet in de trucs trappen. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan, maar er is zeker een aantal zaken die u kunt ondernemen om te voorkomen dat u slachtoffer wordt van acquisitiefraude. Het is aan te bevelen telefonische verkoopgesprekken op te nemen. Ook dan geldt echter: ga nooit telefonisch akkoord met een aanbod, maar laat de offerte altijd per gewone post toesturen. Uiteraard ondertekent u -en al uw medewerkers- alleen stukken waarvan u de gehele inhoud -dus inclusief de kleine lettertjes- goed heeft gelezen. Als u meerdere werknemers heeft, verdient het verdient aanbeveling één werknemer verantwoordelijk te maken voor telefoontjes die gaan over inkoop van diensten. Een andere voorzorgsmaatregel is de naam van een bedrijf dat u probeert iets te verkopen te Googelen op internet in combinatie met het woord ‘acquisitiefraude’ of ‘probleem’.
Juridische mogelijkheden
Als de acquisitiefraudeur stelt dat u een (mondeling of schriftelijk) contract bent aangegaan, staan u nog verschillende mogelijkheden ten dienste.
Onbevoegdheid werknemer
U kunt nagaan of degene die het contract heeft getekend daartoe bevoegd was. Als degene die het contract tekende daartoe niet bevoegd was, is uw bedrijf niet gebonden aan de overeenkomst, tenzij uw bedrijf de indruk heeft gewekt dat de niet-bevoegde werknemer wel bevoegd was. Dat mag de acquisiteur niet te gemakkelijk aannemen. Uit de rechtspraak komt naar voren dat degene die telefonisch acquireert, extra zorgvuldig na dient te gaan of degene met wie hij belt wel bevoegd is om overeenkomsten aan te gaan namens het bedrijf. Van degene die belt, mag verwacht worden dat hij het handelsregister raadpleegt om na te gaan wie bevoegd is om overeenkomsten aan te gaan.[1]
Ontbrekende wil
Als u meende geen overeenkomst aan te gaan, terwijl de acquisiteur stelt dat er wel een overeenkomst is, kunt u zich erop beroepen dat er geen wilsovereenstemming was en dat er dus geen overeenkomst tot stand is gekomen. Een overeenkomst komt tot stand door een aanbod en door de aanvaarding daarvan (art. 6:217 BW). Als u geen intentie had om de overeenkomst te sluiten, is van aanvaarding van het aanbod geen sprake. Er was van uw zijde geen op het rechtsgevolg gerichte wil (vgl. art. 3:33 BW). Er is echter toch een overeenkomst tot stand gekomen als de acquisiteur er gerechtvaardigd op mocht vertrouwen dat u de overeenkomst aan wilde gaan (artikel 3:35 BW). Als de acquisiteur redelijkerwijs had moeten begrijpen dat u geen overeenkomst of alleen een overeenkomst met een andere inhoud wilde aangaan, is geen overeenkomst tot stand gekomen.[2] Het Steunpunt Acquisitiefraude (SAF)[3] kan u helpen in het bewijs te slagen dat de acquisiteur had moeten weten dat u geen overeenkomst wenste aan te gaan omdat het SAF veel informatie heeft over de misleidende werkwijze van de meeste acquisitiefraudeurs.
Als alleen een telefonische overeenkomst is gesloten, moet de acquisiteur kunnen aantonen dat hij u precies heeft duidelijk gemaakt wat voor overeenkomst werd gesloten en wat die overeenkomst inhield. Misverstanden komen in beginsel voor rekening van de acquisiteur.[4] Als de acquisiteur misverstanden wil voorkomen, kan hij immers het contract schriftelijk aan u voorleggen met het verzoek om de overeenkomst te bevestigen.
Het beroep op een ontbrekende wil kan stranden als een getekende overeenkomst kan worden getoond door de acquisiteur. Veel is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Van belang is in ieder geval hoe de overeenkomst is opgesteld. Als het onderwerp van de overeenkomst alleen in de kleine lettertjes staat, liggen de zaken anders dan als groot boven de overeenkomst ‘offerte’ staat geschreven.[5]
Dwaling en bedrog
Als u een overeenkomst sluit omdat de acquisiteur een verkeerde voorstelling van zaken heeft gegeven, kan de overeenkomst worden vernietigd op grond van dwaling (art. 6:228 BW). Als de acquisiteur u opzettelijk verkeerd voorlicht (misleidt) en daarmee probeert u tot de overeenkomst te bewegen, kan de overeenkomst worden vernietigd op grond van bedrog. Ook als de acquisiteur een andere ‘kunstgreep’ uithaalt, bijvoorbeeld dat hij door middel van een in een faxbericht aan u ‘ingeplakte’ oude advertentie suggereert dat u al eerder een opdracht voor het plaatsen van een advertentie aan hem heeft gegeven, is sprake van bedrog (art. 3:44 lid 3 BW). [6] U zult de verkeerde voorstelling van zaken of het bedrog moeten aantonen. Dat is in de regel vrij lastig, omdat de verkeerde voorstelling van zaken of de misleiding vaak in het telefoongesprek plaatsvinden. Ook hier kan het SAF verlichting bieden in het leveren van bewijs doordat het veel kennis heeft vergaard over de werkwijze van de frauduleuze acquisiteurs. Zo beschikt het SAF over verklaringen van andere ondernemers die zijn benadeeld en – nog beter – opnames van telefonische acquisitiegesprekken. Om de overeenkomst te vernietigen, dient u een brief (aangetekend met handtekening retour valt aan te bevelen) te sturen naar de acquisiteur met daarin de mededeling dat u de overeenkomst vernietigt omdat deze tot stand is gekomen door dwaling of bedrog (art. 3:49 BW).
Andere mogelijkheden
Er zijn nog drie juridische mogelijkheden om onder betaling uit te komen. De eerste is als de prestatie geen enkele waarde vertegenwoordigt voor uw bedrijf en uit de feiten kan worden afgeleid dat de acquisiteur als enig doel heeft om u ‘geld uit de zak te kloppen’[7]. In dat geval is de rechtshandeling onbehoorlijk, en daarmee nietig want in strijd met de goede zeden als bedoeld in art. 3:40 BW. Er is dan geen overeenkomst tot stand gekomen. U kunt, als u al heeft betaald, uw geld terugeisen omdat het onverschuldigd is betaald.
De tweede mogelijkheid is als de advertentie of domeinnaamregistratie geen enkele reële waarde voor uw bedrijf heeft, bijvoorbeeld als het blad waarin de advertentie wordt geplaatst alleen naar de adverteerders wordt gezonden en verder niet wordt verspreid. In dat geval kan een beroep worden gedaan op wanprestatie (art. 6:74 BW). Indien in de overeenkomst niets over is bepaald over de verspreiding van het blad mag u er immers bij het plaatsen van de opdracht voor de advertentie vanuit gaan dat de advertentie ook uw doelgroep zal bereiken.
De derde mogelijkheid is dat u schadevergoeding vordert op grond van onrechtmatige daad (art. 6:162 BW).[8] Als u kunt aantonen dat er sprake is van een doen of nalaten in strijd met hetgeen volgens ongeschreven recht in het maatschappelijk verkeer betaamt, moet de acquisiteur de schade die u daardoor lijdt vergoeden. Als u kunt aantonen dat u de overeenkomst bent aangegaan omdat u er zogezegd bent ‘ingeluisd’ door de acquisiteur, zal hij uw schade moeten vergoeden. Het voordeel van een beroep op de onrechtmatige daad is dat u vrijer bent in de bewijsvoering en dat de rechter vrijer is in zijn beoordeling.
De tweede en derde mogelijkheid hebben als nadeel dat u, door zich te beroepen op wanprestatie of de onrechtmatige daad, toegeeft dat er een overeenkomst is. Het verdient de voorkeur u alleen op deze gronden te beroepen voor zover onomstotelijk vast is komen te staan dat er een niet-vernietigbare overeenkomst tot stand is gekomen.
Tot slot
Acquisitiefraude kent vele vormen. De in dit artikel genoemde mogelijkheden zullen mogelijk niet precies op uw situatie van toepassing zijn. Of de genoemde juridische mogelijkheden ook tot het gewenste resultaat zullen leiden, is zeer afhankelijk van de omstandigheden van het geval. Als u besluit te gaan procederen is het aanbevelingswaardig om voor zoveel mogelijk ankers te gaan liggen, opdat de rechter kan beslissen op welke grond u eventueel uw gelijk kunt krijgen.
mr. Sanne Fernhout, USG Juristen
[1] Vgl. gerechtshof ’s-Hertogenbosch 14 december 2002, LJN: AF1527, rechtsoverweging 4.4.1 t/m 4.4.9. Idem rechtbank Groningen 13 februari 2008, LJN: BC5416. Zie ook gerechtshof Amsterdam 3 november 2009, LJN: BL7453.
[2] Zie bijvoorbeeld rechtbank Zwolle-Lelystad 2 april 2008, LJN: BC9931
[3] Te bereiken via www.fraudemeldpunt.nl
[4] Zie bijvoorbeeld rechtbank Groningen 28 april 2010, LJN: BM3691, of rechtbank Breda 31 maart 2010, LJN: BM0015.
[5] Vgl. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch 1 september 2009, LJN: BJ7263, rechtsoverweging 4.6. Het hof overwoog dat boven de fax ‘offerte’ stond vermeld, dat de tekst slechts 1 a-4tje lang was en dat het onderwerp van de overeenkomst goed was weergegeven en dat het onderwerp van de overeenkomst niet in een te klein lettertype was geplaatst. Derhalve was de overeenkomst tot stand gekomen.
[6] Zie voor een mooi voorbeeld van een geslaagd beroep op dwaling rechtbank Groningen 20 december 2006, LJN: AZ6055. Zie voor een geslaagd beroep op bedrog gerechtshof Amsterdam 19 juni 2008, LJN: BD4975.
[7] Het citaat komt letterlijk uit het vonnis van de rechtbank Groningen van 11 juni 2008, LJN: BD3924. Idem rechtbank Groningen 7 januari 2010, nr. 410958 CV EXPL 09-9344 (niet gepubliceerd). De vraag is wel of deze creatieve Groningse rechtspraak navolging zal vinden in de rest van het land.
[8] Vgl. Gerechtshof Amsterdam 19 juni 2008, LJN: BD4795.
