Een instelling kan onder voorwaarden worden aangewezen als een algemeen nut beogende instelling (anbi). De aanwijzing als anbi is gunstig zowel voor de als zodanig kwalificerende instelling als voor degene die een schenking of erfstelling doet aan een anbi. Schenkingen van, (en sinds 1 januari 2006 ook) schenkingen aan en erfrechtelijke verkrijgingen door een anbi zijn volledig vrijgesteld van schenkbelasting respectievelijk erfbelasting indien aan de daarbij geldende voorwaarden is voldaan.
Prijs vergelijk ADSL, kabel, glasvezel aanbieders en bespaar geld door over te stappen!
Verder komt een schenking aan een anbi onder voorwaarden en binnen de daarbij gestelde normeringen in aanmerking voor de giftenaftrek in de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting. Het hebben van de status van een anbi is voor een instelling dus van wezenlijk belang om te voorkomen dat giften en legaten worden belast tegen een hoog tarief schenk- en/of erfbelasting. In de praktijk komt het wel eens voor dat nieuw opgerichte goeddoellichaam nog niet de anbi-status heeft verkregen terwijl dit lichaam wel al schenkingen of legaten heeft ontvangen. Onder omstandigheden kan zo’n lichaam met terugwerkende kracht zich toch kwalificeren als anbi. Illustratief hierbij is een uitspraak van Hof Den Bosch.
Een instelling kan onder voorwaarden worden aangewezen als een algemeen nut beogende instelling (anbi). De aanwijzing als anbi is gunstig zowel voor de als zodanig kwalificerende instelling als voor degene die een schenking of erfstelling doet aan een anbi. Schenkingen van, (en sinds 1 januari 2006 ook) schenkingen aan en erfrechtelijke verkrijgingen door een anbi zijn volledig vrijgesteld van schenkbelasting respectievelijk erfbelasting indien aan de daarbij geldende voorwaarden is voldaan. Verder komt een schenking aan een anbi onder voorwaarden en binnen de daarbij gestelde normeringen in aanmerking voor de giftenaftrek in de inkomstenbelasting en de vennootschapsbelasting. Het hebben van de status van een anbi is voor een instelling dus van wezenlijk belang om te voorkomen dat giften en legaten worden belast tegen een hoog tarief schenk- en/of erfbelasting. In de praktijk komt het wel eens voor dat nieuw opgerichte goeddoellichaam nog niet de anbi-status heeft verkregen terwijl dit lichaam wel al schenkingen of legaten heeft ontvangen. Onder omstandigheden kan zo’n lichaam met terugwerkende kracht zich toch kwalificeren als anbi. Illustratief hierbij is een uitspraak van Hof Den Bosch. De zaak was vereenvoudigd weergegeven als volgt.
Een vrouw had in 2003 een stichting bij notariële akte opgericht. Volgens de statuten van de stichting had zij als doelstelling het verstrekken van financiële hulp aan (projecten van ) charitatieve, culturele, wetenschappelijke of het algemeen nut beogende instellingen. De moeder van de vrouw had in 2004 een testament opgesteld waarbij zij aan de stichting een legaat van € 500.000 toekende, die pas opeisbaar zou worden na het overlijden van haar echtgenoot. In 2008 overleed de moeder. Haar echtgenoot had op 9 december 2009 een bedrag van € 10.000 als vooruitbetaling van de vordering van € 500.000 voldaan. In 2010 had de stichting tot een bedrag van € 2.107 aan schenkingen aan charitatieve en algemeen nut beogende instellingen gedaan.
Op 5 augustus 2009 diende de stichting een aanvraag in om met ingang van 1 januari 2009 te worden aangemerkt als een anbi. Daags daarna diende de stichting een verzoek in om de ingangsdatum van de aanvraag te wijzen in 1 januari 2008. De inspecteur willigde de eerste aanvraag in maar wees het verzoek af. Rechtbank Breda verklaarde het beroep tegen de uitspraak op bezwaar ongegrond. De stichting stelde daarop hoger beroep in bij Hof Den Bosch. Daar wijzigde zij haar standpunt over de ingangsdatum van de anbi-status van 1 januari 2008 naar 31 oktober 2008. (Deze datum ligt -naar wij aannemen- vóór of uiterlijk op de overlijdensdatum van de moeder –red.)
Het hof wees op enkele voorwaarden die sinds 1 januari 2008 gelden voor een anbi. Zo moet onder meer uit de statuten en feitelijke werkzaamheden van de instelling blijken dat die instelling het algemeen nut dient. Ook moet zijn voldaan aan de zogeheten vermogenstoets. Dit laatste houdt in dat de instelling niet mee vermogen aanhoudt dan redelijkerwijs nodig is voor de continuïteit van de voorziene werkzaamheden ten behoeve van de doelstelling van de instelling. Daarbij heeft de term ‘voorziene werkzaamheden’ een bepaalde betekenis. Deze houdt in dat vermogensvorming voor toekomstige werkzaamheden mogelijk is, maar alleen als sprake is van voorzienbare werkzaamheden. Zo is het niet de bedoeling dat vermogen wordt opgepot voor een doel dat niet op afzienbare tijd aanleiding geeft tot werkzaamheden. Als voorbeeld hiervan was een instelling in een arrest van de Hoge Raad uit 1972 waar die instelling gedurende een periode van veertien jaar vermogen had opgepot voordat die instelling tot aanwending van vermogen overging. De Hoge Raad was evenwel van oordeel dat deze periode nog niet tot het gevolg leidde dat de instelling om die reden geen anbi-status kon krijgen. In de toelichting op de nieuwe voorwaarden voor anbi’s per 1 januari 2008 werd aangegeven dat deze periode geen redelijke vermogensvorming was.
De inspecteur stelde dat de stichting in de onderhavige procedure tot 9 december 2009 feitelijk niet over geldmiddelen beschikte en dat dit met zich meebracht dat de stichting daarvóór geen feitelijke werkzaamheden had verricht. Ook was hij van mening dat het arrest uit 1972 vanwege invoering van nieuwe regelgeving zijn belang per 1 januari 2008 had verloren.
Het hof was echter van oordeel dat het arrest zijn belang ook na 1 januari 2008 nog had behouden, maar dat het wel in context met de nieuwe regeling moest worden bezien. Dit houdt dan in dat vermogen van een instelling binnen afzienbare tijd – door het verrichten van feitelijke werkzaamheden – voor een doel van algemeen nut moet worden aangewend. Daarbij biedt de uitdrukking “binnen afzienbare tijd” de mogelijkheid om een zekere tijdsperiode tussen de vermogensverkrijging en de aanwending daarvan in acht te nemen. Echter een periode van veertien jaar was naar het oordeel van het hof te lang.
Naar het oordeel van het hof was toch aan de vermogenstoets voldaan, dat wil zeggen dat de stichting op 31 oktober 2008 geacht kon worden dat het binnen afzienbare tijd overeenkomstig haar doelstelling vermogen zou gaan aanwenden. Het hof lette daarbij op de leeftijd van de vader van de vrouw (77 jaar) en de daarbij behorende statistische levensverwachting. Ook feitelijk en achteraf bezien had de stichting ruimschoots aan de vermogenstoets voldaan. De stichting was namelijk vanaf 9 december 2009 feitelijke werkzaamheden gaan verrichten.
Vervolgens was nog in geschil het aanvangstijdstip waarop de stichting als anbi kwalificeerde. Volgens een ministerieel besluit van 28 november 2008 kan dat onder omstandigheden vóór de datum van afgifte van de kwalificatiebeschikking zijn. Volgens dat besluit zou de anbi-status per 1 januari 2009 ingaan. De stichting bepleitte een inwerkingtreding per 31 oktober 2008. Het hof was op basis van een toelichting op de nieuwe regeling per 1 januari 2008 van oordeel dat een verdere terugwerkende kracht gerechtvaardigd is als daarmee wordt voorkomen dat een erfrechtelijke verkrijging van een wel materieel maar nog geen formeel kwalificerende anbi niet is vrijgesteld van successierecht/erfbelasting. Dat in het besluit een goedkeuring was opgenomen voor een specifieke, als voorbeeld genoemde situatie, maakt dit naar het oordeel van het hof niet anders.
Het hof merkte volledigheidshalve nog op dat misbruik of oneigenlijk gebruik aan de terugwerkende kracht in de weg kan staan, maar in de onderhavige procedure was daarvan niets gebleken. Het hof verklaarde daarop het hoger beroep van de stichting gegrond: ze kwalificeerde wvanaf 31 oktober 2008 als anbi.
