De Europese Commissie heeft een kartelbesluit opnieuw goedgekeurd. Daarmee krijgen 11 luchtvrachtbedrijven voor in totaal 776 465 000 EUR geldboeten opgelegd omdat ze een kartel met prijsafspraken hadden lopen. Het oorspronkelijke besluit van de Commissie was op procedurele gronden nietig verklaard door het EU-Gerecht.
Margrethe Vestager, commissaris voor mededingingsbeleid: “Miljoenen bedrijven zijn afhankelijk van luchtvrachtdiensten. Deze diensten zijn goed voor meer dan 20% van alle EU-invoer en bijna 30% van de EU-uitvoer. Samenwerken binnen een kartel in plaats van te concurreren om klanten betere diensten te leveren – is een houding die voor de Commissie onverteerbaar is. Met het besluit van vandaag zorgen we ervoor dat de leden van het luchtvrachtkartel worden bestraft voor hun praktijken.”
In november 2010 had de Commissie voor bijna 800 miljoen EUR geldboeten opgelegd aan 11 luchtvrachtbedrijven die een kartel met prijsafspraken hadden gevormd. Tussen december 1999 en februari 2006 opereerde het kartel op de markt voor luchtvracht op vluchten van, naar en binnen de Europese Economische Ruimte (EER). De kartelafspraken verliepen via talrijke contacten tussen luchtvaartmaatschappijen. Daarbij ging het zowel om bilaterale als multilaterale contacten om de hoogte van brandstof- en veiligheidstoeslagen te bepalen.
De bedrijven die in 2010 een geldboete kregen opgelegd, waren Air Canada, Air France-KLM, British Airways, Cargolux, Cathay Pacific Airways, Japan Airlines, LAN Chile, Martinair, Qantas, SAS en Singapore Airlines. Een twaalfde kartellid, Lufthansa, en haar dochter Swiss International Air Lines, kregen volledige boete-immuniteit.
Alle betrokken bedrijven, op één na (Qantas), stelden bij het EU-Gerecht beroep in tegen het besluit van 2010. In december 2015 verklaarde het Gerecht het besluit van de Commissie nietig voor de elf karteldeelnemers die beroep hadden ingesteld. Het Gerecht oordeelde dat er een procedurefout was gemaakt. Het sprak zich echter niet uit over het bestaan van het kartel.
De Commissie houdt dus staande dat deze luchtvrachtbedrijven betrokken waren bij een kartel met prijsafspraken. Daarom stelt zij vandaag een nieuw besluit vast en legt zij de geldboeten opnieuw op. Dit nieuwe besluit verhelpt de procedurefout die het Gerecht had geconstateerd, maar verandert verder niets wat betreft de concurrentieverstorende gedragingen die in het vizier van de Commissie waren gekomen. Het besluit is een bevestiging dat de Commissie kartels niet ongestraft laat wegkomen. Kartels zijn verboden en schadelijk voor consumenten en bedrijven.
De geldboeten
De geldboeten zijn bepaald op basis van de richtsnoeren boetetoemeting 2006 van de Commissie (zie ook MEMO). Ze zijn vastgesteld op net hetzelfde bedrag als in het besluit van 2010 voor alle bedrijven, met uitzondering van Martinair. In het besluit van 2010 was de geldboete van Martinair gemaximeerd op 10% van de totale omzet van het bedrijf in 2009. Volgens EU-regels mag een geldboete maximaal 10% bedragen van de totale omzet in het jaar voordat het besluit wordt vastgesteld. De omzet van Martinair lag in 2016 aanzienlijk lager dan in 2009. Om dit element tot uiting te brengen, is de geldboete voor Martinair nu verlaagd.
In het besluit van 2010 kreeg Lufthansa (samen met haar dochter Swiss International Air Lines) in het kader van de clementieregeling 2006 van de Commissie volledige boete-immuniteit, omdat zij de aandacht van de Commissie op het bestaan van het kartel had gevestigd en omdat zij met waardevolle informatie was gekomen. Voorts zagen de meeste luchtvaartmaatschappijen in het kader van diezelfde clementieregeling hun geldboete verlaagd omdat ze met de Commissie hadden meegewerkt.
De verschillende geldboeten zijn als volgt:
| Geldboete (in EUR)* |
Clementiekorting | ||
| Air Canada | 21 037 500 | 15% | |
| Air France | 182 920 000 | 20% | |
| KLM | 127 160 000 | 20% | |
| Martinair | 15 400 000 | 50% | |
| British Airways | 104 040 000 | 10% | |
| Cargolux | 79 900 000 | 15% | |
| Cathay Pacific Airways | 57 120 000 | 20% | |
| Japan Airlines | 35 700 000 | 25% | |
| LAN Chile | 8 220 000 | 20% | |
| SAS | 70 167 500 | 15% | |
| Singapore Airlines | 74 800 000 | ||
| Lufthansa | 0 | 100% | |
| Swiss International Air Lines | 0 | 100% |
(*) Rechtspersonen binnen de onderneming kunnen hoofdelijk aansprakelijk worden gesteld voor de betaling van het volledige bedrag van de opgelegde geldboete (of een deel daarvan).
Procedurele achtergrond
Het onderzoek ging van start naar aanleiding van een immuniteitsverzoek dat Lufthansa in december 2005 had ingediend. In februari 2006 heeft de Commissie onaangekondigde inspecties uitgevoerd bij een aantal luchtvrachtvervoerders. In november 2010 stelde de Commissie een besluit vast ten aanzien van 12 luchtvrachtbedrijven. Die kregen voor in totaal 799 445 000 EUR aan geldboeten opgelegd.
Alle luchtvaartmaatschappijen, met uitzondering van Qantas, hebben tegen het besluit van de Commissie van 2010 beroep ingesteld bij het EU-Gerecht. Omdat Qantas geen beroep instelde, werd het besluit van 2010 voor deze onderneming definitief.
In december 2015 verklaarde het Gerecht het besluit van de Commissie van 2010 nietig omdat het een discrepantie had geconstateerd tussen de argumentatie van het besluit en het dispositief ervan. In de argumentatie van het besluit werd de inbreuk beschreven als zijnde één voortdurende inbreuk die alle adressaten van het besluit betrof. Sommige artikelen van het dispositief leken dan weer te suggereren dat er vier afzonderlijke inbreuken waren, waarbij alleen bepaalde adressaten bij alle vier de inbreuken betrokken waren.
Het besluit van de Commissie van maart 2017 biedt een antwoord op de conclusies van het Gerecht doordat het dispositief van het besluit in overeenstemming wordt gebracht met de argumentatie ervan.
Schadeclaims
Particulieren of ondernemingen die van concurrentiebeperkende praktijken zoals in deze zaak nadeel ondervinden, kunnen de zaak voor de nationale rechter brengen en schadevergoeding eisen. Zowel de rechtspraak van de EU-rechter als Verordening (EG) nr. 1/2003 bevestigen dat een besluit van de Commissie voor de nationale rechter bindend bewijsmateriaal is dat de praktijken hebben plaatsgevonden en verboden waren. Zelfs indien de Commissie de betrokken karteldeelnemers geldboeten heeft opgelegd, kunnen toch schadevergoedingen worden toegekend zonder dat deze hoeven te worden verlaagd omdat de Commissie al een geldboete heeft opgelegd.
Dankzij de richtlijn schadevorderingen in mededingingszaken, die de lidstaten tegen 27 december 2016 in hun nationale rechtsorde moeten omzetten, wordt het voor slachtoffers van concurrentieverstorende praktijken makkelijker om schadevergoeding te krijgen. Meer informatie over schadevorderingen in mededingingszaken, met onder meer een praktische gids over het begroten van de schade, is hier te vinden.